ارث قائم مقامی

اصرار داشتند قبل از اینکه امضاء متعاملین سند رو اخذ کنم سهم هر کدام از فروشندگان (وراث ) را بر مبنای ثمن واقعی مورد معامله مشخص کنم . مورد معامله شش دانگ یک باب خانه ای بود به نام ابوین فروشندگان که سند مالکیت آن به صورت بالمناصفه بود

حسب الاقرار ایشان و حسب حکایت اسناد و مدارک موجود ؛ یک سال بعد از فوت مرحوم پدرشان احدی از برادرانشان فوت می کند که از ایشان نیز سه فرزند اناث بر جای مانده بود و بعد از چند سال نیز مادرشان دار فانی را وداع می کند

وقتی بنده سهم هر کدام از وراث را که جملگی عبارت بودند از دو پسر( که یکی از انها همانطوری که فوقا نیز اشاره شد بعد از پدرشان و قبل از مادرشان فوت نموده بود و به لحاظ عدم تحقق شرط زنده بودن در حین فوت مورث ؛ صرفا از سهم پدر ارث می برد ) و سه دختر، مشخص نمودم وکیل وراث پسر متوفای موصوف ، معترض شد که وراث پسر متوفی نیز از کل شش دانگ ارث خواهند برد نه از سه دانگ سهمی پدرشان ؛ و اصرار داشت که ارث بری اولاد با اولاد ولاد در طبقه اول عرضی است نه طولی .

ولی برای بنده که مدتها بود چه در دوران وکالت چه در حال حاضر کسوت سردفتری و چه در مباحث فقهی پنجشنبه شب ها خلاف ادعای همکار وکیل را گفته و عمل کرده بودم مورد قبول نبود

با یکی از همکاران همشهری که صحبت کردم ایشان هم نظر بنده را تایید کرد علی ایحال با تمسک بر مر مواد قانون مدنی در باب ارث همکار محترم وکیل هم قانع شد و چون نکته ظریفی در باب ارث بود احتمال دادم پرداختن بدان شاید خالی از لطف نباشد

قانون مدنی خویشاوندی را سبب ارث شناخته است لذا کسی که می میرد و از خود اموالی را به جای می گذارد بعد از ادا دیون و اخراج وصیت ؛ بقیه ماترک بین خویشاوندان تقسیم می شود اما تمامی خویشاوندان با یکدیگر ارث نمی برند بلکه خویشاوندانی که به متوفی نزدیکترند خویشاوندان دورتر را از راث محروم می سازند و برخی دیگر نیز با بودن خود مانع می شوند که برخی از خویشاوندان تمام یا قسمتی از نصیب خود را ارث ببرد که اصطلاحا این حالت را در قانون مدنی حجب می گویند که در تمامی طبقات ارث صادق می باشد اما گاهی این حجب از اصل است و گاهی از بعض .

ضابطه حجب از اصل ارث رعایت اقربیت به میت است بنابراین هر طبقه از از وراث طبقه بعد را از ارث محروم می سازد مگر در مورد ماده 936 قانون مدنی و موردی که وراث دور تر بتوانند به سمت قائم مقامی ارث ببرد

نمونه بارز و ظریف حجب از اصل ماترک که در اصلاح فقهای امامیه حجب حرمانی گفنه می شود در طبقه اول ارث می باشد .که به ارث قائم مقامی معرف است

همانطور که می دانیم تمامی افراد یک طبقه در ردیف و در عرض هم قرار ندارند بلکه قانون برای هر طبقه به اعتبار نزدیکی به متوفی درجاتی نیز قایل شده است که به اصطلاح اقرب به متوفی ابعد را از ارث محروم می کند یعنی حاجب می باشد

وراث طبقه اول دو دسته اند

دسته اول : پدر و مادر که در عرض هم قرار داشته و دارای درجاتی بین خود نیستند

دسته دوم : اولاد ؛ اولاد اولاد ، که در بین اینها درجاتی بوده و به عبارت دیگر اینها در طول هم قرار دارند بدین ترتیب که اولاد بلافصل در درجه اول ؛ نوه ها در درجه دوم ؛ نتیجه ها در درجه سوم و نبیره ها در درجه چهارم قرار دارند و مطابق ماده 889 قانون مدنی هر درجه مقدم درجه موخر را از ارث محروم می سازد

از طرف دیگرهیچ یک از دسته مذکور در بالا (اول و دوم) یکدیگر را از ارث محروم نمی کنند مثلا پدر و مادر در صورد نبود اولاد برای متوفی در کنار نوها ارث می برند و با نزدیکتر بودن پدر و مادر به متوفی نوها از ارث محروم نمی شوند این است که ماده 911 قانون مدنی می گوید : هر گاه میت اولاد بلاواسطه نداشته باشد اولاد اولاد قائم مقام اولاد بوده و بدین طریق جزو وراث طبقه اول محسوب و با هریک از ابوین که زنده باشد ارث می برد

با این توضیح که تقسیم ارث بین نوه ها بر حسب نسل به عمل می آید یعنی هر نسل حصه کسی را می برد که بتوسط او به میت وصل می شود لذا اولاد پسر دوبرابر اولاد دختر ارث برده و در تقسیم بین افراد یک نسل پسر دو برابر دختر ارث خواهد بود

به عبارت بهتر حسب مفهوم مخالف ماده 911 قانون موصوف  در صورتی که برای متوفی هم فرزندی باشد و هم نوه هایی که پدرشان قبل از متوفی فوت نموده است ( دقیقا مانند مثال موضوع سند پست حاضر )  در این صورت با وجود اولاد ؛ دیگر فرزندان اولاد متوفای قبل از پدر ، ارث نمی برند و ماترک صرفا بین اولاد بلافصل تقسیم می شود و بدین خاطر بود که بنده برای فرزندان اولاد متوفی قبل از مادر؛ صرفا از سه دانگ اختصاصی پدر سهم قائل شدم و سه دانگ اختصاصی مادر را بین سایر وراث تقسیم نمودم

نظرات خوانندگان به صورت مشروح در ادامه مطلب